Dự án do Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư An Giang làm chủ đầu tư, được triển khai nhằm thành lập mô hình đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi nghêu lụa tại xã Sơn Hải; xây dựng khu vực giao quyền, giám sát, bảo vệ nguồn lợi nghêu lụa; đồng thời đề xuất giải pháp phát triển mô hình đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản trên địa bàn tỉnh An Giang phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Kết quả thực hiện đã xây dựng được cơ sở khoa học, pháp lý và thực tiễn cho việc thiết lập mô hình đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi nghêu lụa tại xã Sơn Hải; làm rõ hiện trạng nguồn lợi, hoạt động khai thác, điều kiện kinh tế - xã hội, nhu cầu tham gia của cộng đồng và yêu cầu quản lý đối với khu vực bãi nghêu lụa phía Đông Hòn Heo.

Mô hình đồng quản lý được thiết lập tại khu vực bãi nghêu lụa phía Đông đảo Hòn Heo, diện tích khoảng 500 ha. Tổ cộng đồng được thành lập trên nguyên tắc tự nguyện, tự quản, dân chủ, công khai, minh bạch; được cơ quan có thẩm quyền công nhận và giao quyền thực hiện đồng quản lý. Các hoạt động tuyên truyền, tham vấn, tập huấn và học tập kinh nghiệm được tổ chức, góp phần nâng cao nhận thức, năng lực quản lý tại chỗ và sự đồng thuận của cộng đồng.

Kết quả theo dõi cho thấy mô hình bước đầu phát huy hiệu quả trong bảo vệ và phục hồi nguồn lợi nghêu lụa. Mật độ nguồn lợi trong khu vực đồng quản lý đạt trung bình 35.553 ± 3.378 kg/km², vùng mật độ cao đạt khoảng 20.000-52.000 kg/km². Trong 19 ngày khai thác chung, Tổ cộng đồng đạt tổng sản lượng 120.269 kg, doanh thu 1.445.315.000 đồng, chi phí khai thác 636.729.000 đồng và lợi nhuận 808.586.000 đồng. Theo Quy chế hoạt động, 15% lợi nhuận được trích vào quỹ của Tổ, phần còn lại được phân phối cho các thành viên theo tỷ lệ vốn góp. Kết quả này cho thấy mô hình đã bước đầu hình thành mối liên kết giữa bảo vệ nguồn lợi, phục hồi nguồn lợi, khai thác có kiểm soát, tạo lợi ích kinh tế và tái đầu tư cho quản lý, bảo vệ nguồn lợi.

Hình 1. Hội nghị thành lập Tổ chức cộng đồng

Kết quả đánh giá theo bộ tiêu chí cho thấy mô hình đạt 84/100 điểm, xếp loại “hiệu quả khá”. Mô hình đã đạt được các kết quả cơ bản về tổ chức cộng đồng, khu vực giao quyền, quy chế vận hành, hiệu quả bảo vệ nguồn lợi, hiệu quả kinh tế - sinh kế, cơ chế quỹ cộng đồng và khả năng duy trì hoạt động sau giao quyền.

Hình 2. Lực lượng Kiểm ngư và cơ quan chức năng hỗ trợ Tổ chức cộng đồng thả phao, cắm mốc vùng biển thực hiện đồng quản lý

Trên cơ sở kết quả mô hình Sơn Hải, dự án đã đề xuất 10 khu vực ưu tiên nhân rộng mô hình đồng quản lý trên địa bàn tỉnh An Giang, với tổng diện tích khoảng 257,51 km². Đồng thời, dự án cũng đề xuất các nhóm giải pháp về lựa chọn khu vực, thành lập tổ chức cộng đồng, giao quyền quản lý, tuyên truyền - nâng cao năng lực, hoàn thiện cơ chế phối hợp thực thi, nguồn lực tài chính, liên kết tiêu thụ sản phẩm và tổ chức thực hiện.

Hội nghị nghiệm thu cấp cơ sở là bước quan trọng để hoàn thiện hồ sơ, sản phẩm của dự án trước khi trình nghiệm thu theo quy định. Kết quả dự án là cơ sở thực tiễn để Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư An Giang tiếp tục tham mưu duy trì, hoàn thiện và nhân rộng mô hình đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản tại các khu vực đủ điều kiện trên địa bàn tỉnh.

Trần Thị Ngà